Hội thảo VIệt Nam học lần thứ IV

Khai mạc Hội thảo quốc tế về Việt Nam học

11:13 AM, 26/11/2012

(Chinhphu.vn) – Với chủ đề “Việt Nam trên con đường hội nhập và phát triển bền vững”, Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ 4 đã khai mạc sáng 26/11 tại Hà Nội. Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đến dự.

Các đại biểu từ 36 nước và vùng lãnh thổ dự Hội thảo. Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Ngày nay ngành khoa học nghiên cứu về Việt Nam hay Việt Nam học đã trở thành ngành khoa học mới, đóng góp quan trọng vào việc hình thành tư duy phát triển Việt Nam, góp phần xây dựng nền văn hóa và quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới cũng như đưa thế giới đến với Việt Nam.

Được tổ chức định kỳ 4 năm 1 lần và là diễn đàn khoa học lớn, có uy tín, quy tụ các nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới về Việt Nam, Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ 4 đã thu hút gần 1.000 nhà khoa học đến từ 36 quốc gia và vùng lãnh thổ tới dự.

Tại hội thảo này, các học giả trong nước và quốc tế sẽ có điều kiện chia sẻ những cứ liệu và tư liệu lịch sử mới tìm thấy, thảo luận về những tìm tòi, phát hiện mới trong các lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, đánh giá tác động của các thành tựu mới về khoa học và công nghệ, cùng tìm ra những giải pháp cụ thể và hiệu quả để đẩy lùi nguy cơ khủng hoảng kinh tế, tụt hậu phát triển, cạn kiệt tài nguyên, hủy hoại môi trường…

Đây sẽ là những đóng góp hết sức thiết thực vào việc thực hiện mục tiêu chiến lược đưa Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020, tạo tiền đề vững chắc để phát triển cao hơn trong giai đoạn sau.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng hoan nghênh Viện Khoa học xã hội Việt Nam đã phối hợp với Đại học Quốc gia Hà Nội, TP Hà Nội và các nhà tài trợ tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế lần thứ 4 về Việt Nam học với chủ đề thiết thực và rất có ý nghĩa đối với Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho hay, việc đẩy mạnh hội nhập quốc tế về khoa học và công nghệ nói chung, khoa học xã hội và nhân văn nói riêng là một nội dung quan trọng trong chiến lược hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho hay, việc đẩy mạnh hội nhập quốc tế về khoa học và công nghệ nói chung, khoa học xã hội và nhân văn nói riêng là một nội dung quan trọng trong chiến lược hội nhập quốc tế của Việt Nam. Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Hội thảo quốc tế về Việt Nam học là một hoạt động góp phần đẩy mạnh hội nhập quốc tế về khoa học và công nghệ. Đây là dịp để các nhà khoa học nói chung và Chính phủ Việt Nam nói riêng chia sẻ kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm phát triển, các tri thức mới về một đất nước Việt Nam không ngừng phát triển dựa trên thế và lực mới; góp phần làm cho thế giới biết đến Việt Nam không chỉ như một tấm gương về đấu tranh anh dũng giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc với nhiều công trình văn hóa, di sản thiên nhiên, di sản văn hóa nổi tiếng, có khả năng chinh phục những đỉnh cao của khoa học, mà còn là một Việt Nam hội nhập và phát triển thành công. Đồng thời đây cũng là cơ hội để chúng ta thấy được sự lớn mạnh của mạng lưới nghiên cứu Việt Nam học trên toàn thế giới.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng bày tỏ tin tưởng, Hội thảo lần này với sự tham dự đông đảo của các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách sẽ trao đổi cởi mở và thẳng thắn, chia sẻ các thành quả nghiên cứu cũng như đưa ra các ý tưởng, các kiến nghị, qua đó đóng góp thiết thực cho việc nâng cao nhận thức, đề xuất những giải pháp và chính sách cụ thể thúc đẩy hội nhập và phát triển bền vững ở Việt Nam. Thành công của Hội thảo một lần nữa sẽ khẳng định vai trò, ý nghĩa hết sức quan trọng của khoa học xã hội và nhân văn cũng như những giá trị mà nó mang lại trong quá trình thực hiện chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và các đại biểu dự Hội thảo. VGP/Nhật Bắc

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng mong muốn các nhà khoa học quốc tế tiếp tục đồng hành với các nhà khoa học Việt Nam xây dựng và phát triển bền vững ngành Việt Nam học trên thế giới, nhất là thành lập được nhiều hơn các trung tâm nghiên cứu về Việt Nam ở các nước, góp phần quan trọng vào việc phát triển ngành Việt Nam học cũng như thúc đẩy quan hệ hợp tác ngày càng có hiệu quả giữa các nước vì một thế giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển bền vững. Đồng thời mong muốn tiếp tục nhận được sự hợp tác, hỗ trợ của các quốc gia, các tổ chức và các học giả quốc tế đối với công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển của Việt Nam nói chung và ngành Việt Nam học nói riêng.

Hội thảo diễn ra trong các ngày từ 26-28/11/2012. Theo lịch trình, các đại biểu sẽ nghe các tham luận khoa học với các tiêu đề như: Quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển xã hội trên nguyên tắc tiến bộ và công bằng ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới; phát triển lý luận và thực tiễn đổi mới theo định hướng XHCN của Việt Nam; một vài suy nghĩ về đặc điểm tiến trình đổi mới ở Việt Nam; ngoại giao Việt Nam-truyền thống và hiện đại… Các đại biểu sẽ tham gia thảo luận về các nội dung liên quan đến đến: lịch sử Việt Nam – truyền thống và hiện đại; văn hóa và giao lưu văn hóa trong hội nhập và phát triển bền vững; dân tộc và tôn giáo trong hội nhập và phát triển bền vững; môi trường và phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu; hệ thống pháp luật Việt Nam trong thời đại pháp quyền vì mục tiêu phát triển bền vững; ngôn ngữ, văn học và nghệ thuật Việt Nam trong trong hội nhập và phát triển bền vững.

Nguyễn Hoàng-Nhật Bắc

Nguồn: http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Khai-mac-Hoi-thao-quoc-te-ve-Viet-Nam-hoc/201211/155272.vgp

ĐINH TIÊN HOÀNG VỚI PHẬT GIÁO

ĐINH TIÊN HOÀNG VỚI PHẬT GIÁO

Thạc sĩ Đinh Văn Viễn

Trường Đại học Hoa Lư, Ninh Bình

Đinh Bộ Lĩnh sinh ngày Rằm tháng Hai, năm Giáp Thân (924) ở thôn Kim Lư, làng Đại Hữu, châu Đại Hoàng (nay là thôn Văn Bồng, xã Gia Phương, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình). Bố là Đinh Công Trứ, làm quan Thứ sử Hoan Châu (Nghệ An). Mẹ là Đàm Thị. Theo các sử liệu thì Đinh Bộ Lĩnh lúc nhỏ thường cùng trẻ chăn trâu bẻ hoa lau làm cờ, tập trận giả đánh nhau, tỏ rõ tài chỉ huy. Tuổi niên thiếu Đinh Bộ Lĩnh được nuôi dạy trong môi trường của gia đình quan Thứ sử, vì thế ông nhanh chóng giỏi cả văn lẫn võ.

Phật giáo du nhập vào nước ta khoảng thế kỷ thứ nhất và ngày càng phát triển. Ở thời kỳ này, trong khi Nho giáo chưa phổ biến thì Phật giáo ngày càng có ảnh hưởng lớn trong đời sống nhân dân. Rất nhiều trí thức, quan lại trong xã hội bấy giờ đều chịu ảnh hưởng và có hiểu biết về Phật giáo. Trong bối cảnh chung đó, có thể nói rằng thông qua những người ruột thịt, Phật giáo đã có ảnh hưởng đến Đinh Bộ Lĩnh từ sớm. Điều này được minh chứng bằng tình cảm tốt đẹp của ông đối với Phật giáo sau khi ông thống nhất đất nước, lên ngôi hoàng đế.

Sau năm 945, Đinh Công Trứ đem gia đình về quê nhà sinh sống, được vài năm thì ông qua đời. Trong thời gian này, Đinh Bộ Lĩnh âm thầm chiêu tập, xây dựng lực lượng, nuôi chí lớn (Ông đã tập hợp được nhiều tướng tài như Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Lưu Cơ, Trịnh Tú, Phạm Cự Lượng, Lê Hoàn,…). Từ đó, thế và lực của Đinh Bộ Lĩnh ngày càng mạnh, thu phục được nhiều lực lượng.

Năm 951, thấy thế lực của Đinh Bộ Lĩnh ngày càng một lớn mạnh, triều đình Cổ Loa muốn đánh dẹp để trừ hậu hoạ, nhưng ông đã lợi dụng địa hình núi non hiểm trở ở động Hoa Lư để cố thủ khiến quan quân nhà Ngô đánh suốt một tháng trời không hạ được thành, đành phải rút về Cổ Loa.

Để dẹp loạn và thống nhất đất nước, Đinh Bộ Lĩnh đã khôn khéo vận dụng kế sách chính trị kết hợp với quân sự. Về chính trị, ông đã liên kết với Trần Lãm ở Bố Hải Khẩu (Thái Bình), thu phục được Pham Bạch Hổ ở Đằng Châu (Hưng Yên), hàng phục được Ngô Nhật Khánh ở Đường Lâm (Hà Tây), Ngô Xương Xí ở Bình Kiều (Thanh Hóa). Về mặt quân sự, trong 3 năm từ 965 đến 967, Đinh Bộ Lĩnh đã lần lượt đánh dẹp các sứ quân Đỗ Cảnh Thạc ở Bảo Đà (Thanh Oai, Hà Tây), Nguyễn Siêu ở Tây Phù Liệt (Thanh Trì, Hà Nội), Kiều Công Hoãn ở Phong Châu (Phú Thọ), Kiều Thuận ở Cẩm Khê (Hà Tây), Nguyễn Thủ Tiệp ở Tiên Du (Bắc Ninh), Lý Khuê ở Siêu Loại (Thuận Thành, Bắc Ninh),…

Như vậy từ một lực lượng nhỏ bé lúc ban đầu ở động Hoa Lư, châu Đại Hoàng (Ninh Bình), sau 20 năm xây dựng và trưởng thành, Đinh Bộ Lĩnh đã thực hiện được sứ mệnh cao cả đó là thanh toán nạn các sứ quân cát cứ ở các địa phương, khôi phục thống nhất giang sơn.

Sau khi dẹp xong loạn 12 sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế (968) với tôn hiệu là Đại Thắng Minh Hoàng đế, lập nên nhà Đinh, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư, lấy niên hiệu là Thái Bình.

Việc Đinh Tiên Hoàng đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt theo một số nhà nghiên cứu cho rằng:“Cồ” có nguồn gốc từ một tiếng thuộc họ của nhà Phật là “Cồ Đàm”, dịch từ chữ Gautama trong tiếng Sanskrit”. “Cồ Việt là “nước Việt lấy đạo Phật làm quốc giáo”. “Đại Cồ Việt là nước Việt vĩ đại lấy đạo Phật làm quốc giáo⁽¹⁾”.

Như vậy việc đặt quốc hiệu đã hàm chứa trong đó tư tưởng chính trị và xu hướng tôn giáo của người cầm quyền (Đinh Tiên Hoàng). Chúng ta cũng lưu ý rằng Đinh Tiên Hoàng đã đặt tên một trong các người vợ của mình là Cồ Quốc (nước Phật).

Ngay sau khi lên ngôi vua, Đinh Tiên Hoàng chú ý đến việc chỉnh đốn hàng ngũ Giáo hội Tăng già đồng thời với việc mời các nhà sư tham dự và giao những nhiệm vụ quan trọng trong triều đình.

Năm 931, nhà Đinh định giai phẩm cho các quan văn võ và Tăng đạo trong đó người đứng đầu là Thiền sư Ngô Chân Lưu, thế hệ thứ năm của Thiền phái Vô Ngôn Thông. Sách Đại Việt sử ký có chép: “…cho Tăng thống Ngô Chân Lưu làm Khuông Việt đại sư, cho Trương Ma Ni làm Tăng lục đạo sĩ”⁽²⁾. Sách Việt sử thông giám cương mục chép rõ hơn: “Nhà vua tôn sùng đạo Phật, mới đặt phẩm cấp cho tăng nhân và đạo sĩ: ban hiệu Thái sư cho Chân Lưu, lại cho Trương Ma Ni làm Tăng lục đạo sĩ, Đặng Huyền Quang làm Sùng chân uy nghi”⁽³⁾. Hệ thống tăng lữ này luôn bên cạnh giúp vua trong việc cai trị. Các vị tăng nhân, đạo sĩ này mà điển hình nhất là Khuông Việt  Ngô Chân Lưu đều có đóng góp to lớn cho triều đình, đất nước.

Không chỉ chấn chỉnh đội ngũ tăng già, mời nhà sư giảng đạo, làm cố vấn chính trị, dưới thời Đinh, nhiều chùa, tháp được xây dựng. Trong khu vực kinh đô Hoa Lư có nhiều ngôi chùa lớn và nổi tiếng như chùa Bà Ngô, chùa Đìa, chùa Am, chùa Tháp, chùa Bàn Long, chùa Thiên Tôn, chùa Hoa Sơn, tháp Báo Thiên, …

Hành động, tư tưởng sùng Phật của Đinh Tiên Hoàng có ảnh hưởng lớn đến các con của ông. Năm 973, người con cả trai của Đinh Tiên Hoàng là Nam Việt vương Đinh Liễn, “cho dựng hàng trăm cột đá có khắc kinh Phật bằng chữ Hán”⁽⁴⁾.

Một trong các con gái của Đinh Tiên Hoàng, công chúa Phất Kim được vua cha gả cho Ngô Nhật Khánh. Tuy nhiên Nhật Khánh lúc nào cũng nuôi chí phục thù, mong dựng lại cơ đồ nhà Ngô. Vì vậy Ngô Nhật Khánh đã liên kết với quân Chiêm Thành hòng đánh bại triều Đinh. Ngô Nhật Khánh đem vợ chạy sang Chiêm Thành. Khi chạy tới cửa biển Nam Giới (tức là cửa Sót, nằm ở huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh ngày nay) ông ta lấy dao xẻo má Phất Kim rồi bỏ chạy sang Chiêm Thành. Phất Kim được đưa về kinh thành Hoa Lư chạy chữa thuốc men, tuy vết thương trên mặt đã lành, nhưng vết sẹo trên má không bao giờ có thể làm nguôi được nỗi đau đớn, tủi nhục trong lòng của một người vợ có chồng là tướng quốc, là phò mã, mà lại theo giặc ngoại bang để chống lại vua cha. Cuối cùng, công chúa Phất Kim đã xuống tóc, đi tu trong một ngôi chùa ở Kinh thành Hoa Lư.

Đất nước dưới triều Đinh đang phát triển mạnh mẽ thì Đinh Tiên Hoàng và con cả Đinh Liễn bị ám sát vào năm 979. Tuy ở ngôi vua ngắn ngủi nhưng ông đã có công lao to lớn là dẹp yên loạn lạc, xoá bỏ tình trạng cát cứ làm suy yếu đất nước, xây dựng một nhà nước phong kiến trung ương tập quyền đầu tiên, có đủ triều nghi, phẩm phục, có quân đội hùng mạnh, pháp chế nghiêm minh.

Đinh Tiên Hoàng là vị vua đầu tiên, chính thức hợp pháp hóa vai trò, địa vị chính trị của Phật giáo ở nước ta. Việc làm này đã tạo tiền lệ cho các triều đại sau đó, tạo điều kiện cho Phật giáo Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mạnh mẽ, đóng góp to lớn với dân tộc.

Vậy do đâu mà Đinh Tiên Hoàng lại ủng hộ Phật giáo như vậy? Phải chăng Phật giáo đã sớm ảnh hưởng đến Đinh Tiên Hoàng từ khi còn bé. Và hơn hết là xuất phát từ bối cảnh đất nước bấy giờ. Nền thống nhất, độc lập của đất nước mới được khôi phục. Nhà nước non trẻ lại đang cần một điểm tựa về ý thức, một công cụ tinh thần để xây dựng và quản lý đất nước. Trong tình hình đó, Phật giáo đã chiếm được ưu thế trong xã hội bởi triết lý tích cực là thương cảm chúng sinh. Cho nên Đinh Tiên Hoàng đã chọn Phật giáo là tư tưởng chính trị chính thống là hợp với lòng người, hợp với thời đại. Phật giáo đã cung cấp cho nhà Đinh tư tưởng trị nước (tư tưởng từ bi, bác ái, khoan dung) và cung cấp thuyết trị vì thiên hạ cho bậc quân vương. Tư tưởng, hành động, cách ứng xử của Đinh Tiên Hoàng với Phật giáo quả thật rất hợp thời. Đó là cách ứng xử của một bậc đại trí.

Học giả Đào Duy Anh nhận xét: “Đinh Bộ Lĩnh chỉ có thể dựa vào tập đoàn phong kiến tôn giáo là thành phần xã hội có uy tín nhất trong xã hội bấy giờ để duy trì trật tự và kỷ cương. Nhưng trong hai tôn giáo, Phật và Đạo, đều thịnh hành trong dân gian, thì Phật giáo có tổ chức và qui củ vững vàng hơn, có kinh điển và lễ nghi nghiêm trang hơn, chứ Đạo giáo thì chỉ là một mớ phương thuật và mê tín. Về tổ chức cũng như về tinh thần, Phật giáo là yếu tố thống nhất đắc lực nhất thời bấy giờ. Bởi thế Đinh Tiên Hoàng mới lấy Phật giáo làm quốc giáo, định phẩm cấp tăng nhân để giao cho họ lãnh đạo Phật giáo trong toàn quốc. Khuông Việt đại sư tham gia triều chính như một vị tể tướng. Các chùa (tự viện) của Nhà nước do các tăng quan trụ trì đều được cấp ruộng làm tự điền. Các tự viện có những đại điền trang không kém gì đại điền trang của bọn vương công đại thần”⁽⁵⁾.

Chú thích:

1 : An Chi: Tạp chí Năng Lượng Mới số 34 ,7 - 7 - 2011

² : Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 1, Bản dịch của Ngô Đức Thọ (Hà Văn Tấn hiệu đính), Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1998, tr.212

3 : Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Bản dịch của Viện sử học, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1998, tr.83

4 : Viện Khoa học Xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh, Lịch sử Việt Nam, tập 3, Nxb Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 2008, tr.34

5: Đào Duy Anh: Lịch sử Việt Nam, q. thượng, Nxb Văn hóa, Hà Nội, 1958, tr.175.

Bài đăng trên Tạp chí Văn hóa Phật giáo số 158, ngày 1-8-2012; Tạp chí Khuông Việt số tháng 8-2012
http://www.sachbaovn.vn/tap-chi/tap-chi-khoa-hoc-xa-hoi-MUUwRA/tap-chi-van-hoa-phat-giao-so-158-(01_08_2012)-MUUwQTQ0MjY
http://www.sachbaovn.vn/doc-truc-tuyen.aspx?docid=MUUwQTQ0MjY&isg=0

GIẢN LƯỢC CÁC TRIỀU ĐẠI VIỆT NAM

GIẢN LƯỢC CÁC TRIỀU ĐẠI VIỆT NAM

Nội dung Các Triều đại Việt Nam là bài viết tóm tắt các triều đại, vua, chúa, các thủ lãnh, các thế lực bảo hộ ngoại bang có ảnh hưởng lớn trong một giai đoạn lịch sử trị vì nước Việt Nam từ thờiKinh Dương Vương và các vua Hùng cho đến hết triều đại nhà Nguyễn và tiếp nối các chế độ chính trị sau thời kỳ phong kiến cho tới nay. Có rất nhiều triều đại được cho là không đúng bản chất vì nhiều lý do. Chúng tôi hy vọng với sự khái quát theo diễn tiến thời gian của các triều đại, các thế hệ tầng lớp cai trị..., để mọi người có thể tham khảo và bàn luận thêm.
Bài tổng hợp có thể còn những điểm chưa được hoàn thiện rất mong được sự góp ý của quý độc giả, mọi ý kiến chỉnh sửa cho bài viết vui lòng comment phía dưới bài viết

HỒNG BÀNG & VĂN LANG: (Khoảng thế kỷ 7 đến thế kỷ 3 trước CN) 1.                  Kinh Dương Vương (~3054-~2839 TCN) 2.                  Lạc Long Quân 3.                  Hùng Vương (18 đời) ÂU LẠC & NAM VIỆT: (Thế kỷ 3 trước CN) 1.                  An Dương Vương (257-207 TCN) THUỘC TÂY HÁN : (Thế kỷ 2 trước CN đến năm 25) 1.                  Triệu Vũ Vương Triệu Đà 207-137 TCN 2.                  Triệu Văn Vương Triệu Hồ 137-125 TCN 3.                  Triệu Minh Vương Triệu Anh Tề 125-113 TCN 4.                  Triệu Ai Vương Triệu Hưng 113-112 TCN 5.                  Triệu Thuật Dương Vương Triệu Kiến Đức 112-111 TCN Các vua nhà Triệu là người Hán, không phải người Việt. THUỘC ĐÔNG HÁN: (25 - 226) 1.                  Hai Bà Trưng: Trưng Trắc - Trưng Nhị (40 - 43) THUỘC ĐÔNG NGÔ: (220 - 265) 1.                  Bà Triệu: Triệu Thị Trinh (246 - 248) THUỘC LƯỠNG TẤN : (265 - 420) THUỘC NAM BẮC TRIỀU : (420 - 589) NHÀ LÝ & NHÀ TRIỆU : (541-602) 1.                  Lý Nam Đế Lý Bí còn gọi là Lý Bôn 541-548 2.                  Triệu Việt Vương Triệu Quang Phục 549-571 3.                  Hậu Lý Nam Đế Lý Phật Tử 571-602 THUỘC TÙY : (602 - 617) THUỘC ĐƯỜNG : (618 - 907) 1.                  Mai Hắc Đế : Mai Thúc Loan 722 1.                  Phùng Hưng : Phùng An 791 THUỘC NGŨ ĐẠI : (907 - 938) NHÀ KHÚC (Tĩnh Hải Tiết độ sứ): (905 - 939) 1.                  Khúc Thừa Dụ 906-907 2.                  Khúc Thừa Hạo 907-917 3.                  Khúc Thừa Mỹ 917-923/930 4.                  Dương Đình Nghệ 931-937 5.                  Kiều Công Tiễn 937-938 NHÀ NGÔ : (939 - 967) 1.                  Tiền Ngô Vương Ngô Quyền 939-944 2.                  Dương Bình Vương Dương Tam Kha 944-950 3.                  Hậu Ngô Vương Ngô Xương Ngập 950-965 Hậu Ngô Vương Ngô Xương Văn 950-965 Dương Tam Kha cướp ngôi của nhà Ngô và làm vua trong 6 năm. Thời Hậu Ngô Vương gồm hai vị vua Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn và Thiên Sách Vương Ngô Xương Ngập cùng trị vì. LOẠN 12 SỨ QUÂN NHÀ ĐINH : (968 - 980) 1.                  Đinh Tiên Hoàng Đinh Bộ Lĩnh 968-979 2.                  Đinh Phế Đế Đinh Toàn 979-980 NHÀ TIỀN LÊ : (980 - 1010) 1.                  Lê Đại Hành Lê Hoàn 980-1005 2.                  Lê Trung Tông Lê Long Việt 1005 (3 ngày) 3.                  Lê Ngoạ Triều Lê Long Đĩnh 1005-1009 NHÀ LÝ : (1010 - 1225) 1.                  Lý Thái Tổ Lý Công Uẩn 1010 - 1028 2.                  Lý Thái Tông Lý Phật Mã 1028 - 1054 3.                  Lý Thánh Tông Lý Nhật Tôn 1054 - 1072 4.                  Lý Nhân Tông Lý Càn Đức 1072 - 1127 5.                  Lý Thần Tông Lý Dương Hoán 1128 - 1138 6.                  Lý Anh Tông Lý Thiên Tộ 1138 - 1175 7.                  Lý Cao Tông Lý Long Trát 1176 - 1210 8.                  Lý Huệ Tông Lý Sảm 1211 - 1224 9.                  Lý Chiêu Hoàng Lý Phật Kim 1224 đến 1225 Lý Chiêu Hoàng là Nữ vương duy nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam. NHÀ TRẦN : (1225 - 1400) 1.                  Trần Thái Tông Trần Cảnh 1225-1258 2.                  Trần Thánh Tông Trần Hoảng 1258-1278 3.                  Trần Nhân Tông Trầm Khâm 1279-1293 4.                  Trần Anh Tông Trần Thuyên 1293-1314 5.                  Trần Minh Tông Trần Mạnh 1314-1329 6.                  Trần Hiến Tông Trần Vượng 1329-1341 7.                  Trần Dụ Tông Trần Hạo 1341-1369 8.                  Hôn Đức Công Dương Nhật Lễ 1369-1370 9.                  Trần Nghệ Tông Trần Phủ 1370-1372 10.              Trần Duệ Tông Trần Kính 1372-1377 11.              Trần Phế Đế Trần Hiện 1377-1388 12.              Trần Thuận Tông Trần Ngung 1388-1398 13.              Trần Thiếu Đế Trần Án 1398-1400 NHÀ HỒ : (1400 - 1407) 1.                  Hồ Quý Ly Hồ Quý Ly 1400 2.                  Hồ Hán Thương Hồ Hán Thương 1401-1407 NHÀ HẬU TRẦN : (1407 - 1414) 1.                  Giản Định Đế Trần Ngỗi 1407 - 1409 2.                  Trần Trùng Quang Trần Quý Khoáng 1407 - 1414 THUỘC MINH : (1407-1427) 1.                  Trần Cảo Trần Cảo 1426-1428 NHÀ LÊ : (1428 - 1788) 1.                  Lê Thái Tổ Lê Lợi 1428-1433 2.                  Lê Thái Tông Lê Nguyên Long 1433-1442 3.                  Lê Nhân Tông Lê Bang Cơ 1442-1459 4.                  Lệ Đức Hầu (Lạng Sơn Vương) Lê Nghi Dân 1459-1460 5.                  Lê Thánh Tông Lê Tư Thành (Lê Hạo) 1460-1497 6.                  Lê Hiến Tông Lê Tranh 1497-1504 7.                  Lê Túc Tông Lê Thuần 6/1504-12/1504 8.                  Lê Uy Mục Lê Tuấn 1505-1509 9.                  Lê Tương Dực Lê Oanh 1510-1516 10.              Lê Chiêu Tông Lê Y 1516-1522 11.              Lê Cung Hoàng Lê Xuân 1522-1527 NAM BẮC TRIỀU Bắc Triều - Nhà Mạc : (1527 - 1593) 1.                  Mạc Thái Tổ Mạc Đăng Dung 1527-1529 2.                  Mạc Thái Tông Mạc Đăng Doanh 1530-1540 3.                  Mạc Hiến Tông Mạc Phúc Hải 1541-1546 4.                  Mạc Tuyên Tông Mạc Phúc Nguyên 1546-1561 5.                  Mạc Mậu Hợp Mạc Mậu Hợp 1562-1592 6.                  Mạc Toàn Mạc Toàn 1592 7.                  Mạc Kính Chỉ (1592-1593) 8.                  Mạc Kính Cung (1593-1625) 9.                  Mạc Kính Khoan (1623-1638) 10.              Mạc Kính Vũ (Mạc Kính Hoàn) (1638-1677) Từ đời Mạc Kính Chỉ, con cháu nhà Mạc rút lên Cao Bằng, tồn tại cho đến năm 1677 mới bị diệt hẳn: Nam Triều - Lê Trung Hưng (1533 - 1788) 1.                  Lê Trang Tông Lê Duy Ninh 1533-1548 2.                  Lê Trung Tông Lê Huyên 1548-1556 3.                  Lê Anh Tông Lê Duy Bang 1556-1573 4.                  Lê Thế Tông Lê Duy Đàm 1573-1599 TRỊNH NGUYỄN PHÂN TRANH - Lê Trung Hưng (Trên Danh Nghĩa) 1.                  Lê Kính Tông Lê Duy Tân 1600-1619 2.                  Lê Thần Tông Lê Duy Kỳ 1619-1643 3.                  Lê Chân Tông Lê Duy Hựu 1643-1649 4.                  Lê Thần Tông Lê Duy Kỳ 1649-1662 5.                  Lê Huyền Tông Lê Duy Vũ 1663-1671 6.                  Lê Gia Tông Lê Duy Hợi (Lê Duy Cối, Lê Duy Khoái) 1672-1675 7.                  Lê Hy Tông Lê Duy Hợp 1676-1704 8.                  Lê Dụ Tông Lê Duy Đường 1705-1728 9.                  Hôn Đức Công Lê Duy Phường 1729-1732 10.              Lê Thuần Tông Lê Duy Tường 1732-1735 11.              Lê Ý Tông Lê Duy Thận 1735-1740 12.              Lê Hiển Tông Lê Duy Diêu 1740-1786 13.              Lê Mẫn Đế Lê Duy Khiêm (Lê Duy Kỳ) 1787-1789 - Chúa Trịnh: (1545 - 1787) 1.                  Thế Tổ Minh Khang Thái Vương Trịnh Kiểm 1545-1570 2.                  Bình An Vương Trịnh Tùng 1570-1623 3.                  Thanh Đô Vương Trịnh Tráng 1623-1652 4.                  Tây Định Vương Trịnh Tạc 1653-1682 5.                  Định Nam Vương Trịnh Căn 1682-1709 6.                  An Đô Vương Trịnh Cương 1709-1729 7.                  Uy Nam Vương Trịnh Giang 1729-1740 8.                  Minh Đô Vương Trịnh Doanh 1740-1767 9.                  Tĩnh Đô Vương Trịnh Sâm 1767-1782 10.              Điện Đô Vương Trịnh Cán 1782 (2 tháng) 11.              Đoan Nam Vương Trịnh Khải 1782-1786 12.              Án Đô Vương Trịnh Bồng 1786-1787 - Chúa Nguyễn: (1600 - 1802) 1.                  Tiên vương (Chúa Tiên) Nguyễn Hoàng 1600-1613 2.                  Sãi vương (Chúa Bụt) Nguyễn Phúc Nguyên 1613-1635 3.                  Thượng vương Nguyễn Phúc Lan 1635-1648 4.                  Hiền vương Nguyễn Phúc Tần 1648-1687 5.                  Nghĩa vương Nguyễn Phúc Trăn 1687-1691 6.                  Minh vương Nguyễn Phúc Chu 1691-1725 7.                  Ninh vương Nguyễn Phúc Chú 1725-1738 8.                  Vũ Vương Nguyễn Phúc Khoát 1738-1765 9.                  Định Vương Nguyễn Phúc Thuần 1765-1777 10.              Nguyễn Ánh Nguyễn Phúc Ánh 1781-1802 NHÀ TÂY SƠN : (1788 - 1802) 1.                  Thái Đức Hoàng Đế Nguyễn Nhạc 1778-1793 2.                  Thái Tổ Vũ Hoàng Đế Nguyễn Huệ 1788-1792 3.                  Cảnh Thịnh Hoàng Đế Nguyễn Quang Toản 1792-1802 NHÀ NGUYỄN : (1802 - 1945) 1.                  Gia Long Nguyễn Thế Tổ - Nguyễn Phúc Ánh 1802-1819 2.                  Minh Mạng Nguyễn Thánh Tổ - Nguyễn Phúc Đảm 1820-1840 3.                  Thiệu Trị Nguyễn Hiến Tổ - Nguyễn Phúc Miên Tông 1841-1847 4.                  Tự Đức Nguyễn Dực Tông - Nguyễn Phúc Hồng Nhậm 1848-1883 5.                  Dục Đức Nguyễn Cung Tông - Nguyễn Phúc Ưng Chân 1883 (3 ngày) 6.                  Hiệp Hoà Nguyễn Phúc Hồng Dật 6/1883-11/1883 7.                  Kiến Phúc Nguyễn Giản Tông - Nguyễn Phúc Ưng Đăng 12/1883-8/1884 8.                  Hàm Nghi Nguyễn Phúc Ưng Lịch - 8/1884-8/1885 9.                  Đồng Khánh Nguyễn Cảnh Tông - Nguyễn Phúc Ưng Đường 1885-1888 10.              Thành Thái Nguyễn Phúc Bửu Lân 1889-1907 11.              Duy Tân Nguyễn Phúc Vĩnh San 1907-1916 12.              Khải Định Nguyễn Hoằng Tông Nguyễn Phúc Bửu Đảo 1916-1925 13.              Bảo Đại Nguyễn Phúc Vĩnh Thuỵ 1926-1945 PHÁP THUỘC: (1858 - 1945) CHIẾN TRANH ĐÔNG DƯƠNG: NAM BẮC: (1954 - 1975) - Việt Nam Cộng Hòa Tổng Thống: 1.                  Ngô Đình Diệm 26/10/1955 - 2/11/1963 2.                  Nguyễn Văn Thiệu 1/9/1967 - 21/4/1975 3.                  Trần Văn Hương 21/4/1975 - 28/4/1975 4.                  Dương Văn Minh 28/4/1975 - 30/4/1975 - Việt Nam Xã Hội Chủ Nghĩa: VIỆT NAM: (1975 - NAY) - Danh sách Tổng bí thư Đảng qua các thời kỳ. - Danh sách Chủ tịch nước qua các thời kỳ. - Danh sách Thủ tướng chính phủ qua các thời kỳ.

THỐNG KÊ

Nếu không tính Hùng Vương là thời kỳ huyền sử còn nhiều nghi vấn, có thể đưa ra các thống kê về vua Việt Nam và các triều đại Việt Nam như sau (không tính các thời Bắc thuộc)^[1]:
Về các vua

·                     Hoàng đế đầu tiên: Lý Nam Đế (544 - 548) với niên hiệu đầu tiên là Thiên Đức

·                     Hoàng đế cuối cùng: Bảo Đại (1925 - 1945)

·                     Ở ngôi lâu nhất: Triệu Vũ Vương Triệu Đà: 70 năm (207-137 TCN), Lý Nhân Tông Càn Đức: 56 năm (1072 - 1127), thứ đến Hậu Lê Hiển tông Duy Diêu: 47 năm (1740 - 1786).

·                     Ở ngôi ngắn nhất: Tiền Lê Trung Tông Long Việt: 3 ngày (1006), Dục Đức: 3 ngày (1883)

·                     Lên ngôi trẻ nhất: Lê Nhân Tông lúc 1 tuổi (1442); Mạc Mậu Hợp lúc 2 tuổi (1562); Lý Cao Tông lúc 3 tuổi; Lý Anh Tông cũng 3 tuổi; Lý Chiêu Hoàng lúc 6 tuổi (1224).

·                     Lên ngôi già nhất: Trần Nghệ Tông Phủ, khi 50 tuổi (1370); Triệu Đà khi 50 tuổi (207 TCN)

·                     Trường thọ nhất: Bảo Đại 85 tuổi (1913-1997), vua Trần Nghệ Tông 74 tuổi (1321 - 1394). Nếu tính Triệu Đà thì Triệu Đà là vua thọ nhất: 120 tuổi (257-137 TCN) (theo Đại Việt Sử ký Toàn thư). Ngoài ra, nếu tính cả các chúa thì chúa Nguyễn Hoàng thọ hơn Bảo Đại: 89 tuổi (1525 - 1613)

·                     Yểu thọ nhất: Hậu Lê Gia Tông Duy Khoái 15 tuổi (1661 - 1675)

·                     Nữ vương đầu tiên: Trưng Vương (Trưng Trắc) (vì chỉ xưng vương) (40-43)

·                     Nữ hoàng duy nhất: Lý Chiêu Hoàng Phật Kim (1224 - 1225), vợ vua Trần Thái tông Cảnh (1226 - 1258).

·                     Vua duy nhất ở ngôi 2 lần: Hậu Lê Thần Tông (1619-1643 và 1649-1662)

Về các triều đại

·                     Triều đại tồn tại lâu nhất: nhà Hậu Lê 356 năm (1428 - 1527 và 1533 - 1788).

·                     Triều đại tồn tại ngắn nhất: nhà Hồ 8 năm (1400 - 1407).

·                     Triều đại truyền nhiều đời vua nhất: nhà Hậu Lê: 27 vua (từ Thái Tổ đến Chiêu Thống), nhà Trần (kể cả Hậu Trần) 14 vua.

·                     Triều đại truyền ít đời nhất: nhà Thục 1 vua.

·                     Triều đại truyền qua nhiều thế hệ nhất: nhà Hậu Lê 14 đời (từ Thái Tổ Lê Lợi đến Trung Tông Duy Huyên, rồi từ Anh Tông Duy Bang đến Chiêu Thống Duy Kỳ), sau đó là nhà Lý: 9 đời (từ Thái Tổ Công Uẩn đến Chiêu Hoàng Phật Kim).

·                     Triều đại xảy ra phế lập, sát hại các vua nhiều nhất: Nhà Lê sơ 6/11 vua.

THÁI THƯỢNG HOÀNG

Thái thượng hoàng gọi tắt là thượng hoàng, ngôi vị mang nghĩa là "vua bề trên" trong triều. Tùy từng hoàn cảnh lịch sử, thực quyền của thượng hoàng khác nhau. Thượng hoàng có thể giao toàn quyền cho vua hoặc vẫn nắm quyền chi phối việc triều chính; hoặc có thể thượng hoàng chỉ mang danh nghĩa. Triều đại có nhiều thượng hoàng nhất là nhà Trần với 9 thượng hoàng. Thông thường thượng hoàng là cha vua, nhưng có các trường hợp không phải như vậy: Thượng hoàng Trần Nghệ Tông truyền ngôi cho em là Duệ Tông, Duệ Tông mất lại lập cháu gọi bằng bác là Phế Đế; Thượng hoàng Mạc Thái Tổ truyền ngôi cho con là Thái Tông, Thái Tông mất sớm lại lập cháu nội là Hiến Tông; Thượng hoàng Lê Ý Tông là chú của vua Lê Hiển Tông. Ngoài 7 thượng hoàng nhà Trần từ Trần Thừa tới Nghệ Tông cùng Mạc Thái Tổ, các thượng hoàng còn lại trong lịch sử Việt Nam đều không tự nguyện làm thượng hoàng mà do sự sắp đặt của quyền thần trong triều. Danh sách cụ thể các thượng hoàng trong Lịch sử Việt Nam như sau:

Triều đại	Thái thượng hoàng	Nắm quyền	Ghi chú
Nhà Lý	Lý Huệ Tông	1224-1226	Bị Trần Thủ Độ ép nhường ngôi cho con gái là Lý Chiêu Hoàng lên làm thượng hoàng và đi tu ở chùa Chân Giáo.
Nhà Trần	Trần Thái Tổ	1225-1234	Cha của Trần Thái Tông - vua đầu tiên nhà Trần. Thượng hoàng duy nhất chưa từng làm vua nhưng được tôn làm thượng hoàng do có con làm vua.
Nhà Trần	Trần Thái Tông	1259-1277	Thượng hoàng thời Trần Thánh Tông.
Nhà Trần	Trần Thánh Tông	1278-1293	Thượng hoàng thời Trần Nhân Tông.
Nhà Trần	Trần Nhân Tông	1294-1308	Thượng hoàng thời Trần Anh Tông.
Nhà Trần	Trần Anh Tông	1308-1320	Thượng hoàng thời Trần Minh Tông.
Nhà Trần	Trần Minh Tông	1329-1357	Thượng hoàng thời Trần Hiến Tông, Trần Dụ Tông. Thượng hoàng nắm quyền lâu nhất (29 năm).
Nhà Trần	Trần Nghệ Tông	1372-1394	Thượng hoàng thời Trần Duệ Tông, Trần Phế Đế, Trần Thuận Tông. Thượng hoàng cao tuổi nhất (52 tuổi) và thọ nhất (74 tuổi).
Nhà Trần	Trần Thuận Tông	1398-1399	Thượng hoàng thời Trần Thiếu Đế. Thượng hoàng yểu nhất (22 tuổi).
Nhà Hồ	Hồ Quý Ly	1401-1407	Thượng hoàng thời Hồ Hán Thương.
Nhà Hậu Trần	Giản Định Đế	1409	Thượng hoàng thời Trùng Quang Đế. Thượng hoàng nắm quyền ngắn nhất (4 tháng).
Nhà Mạc	Mạc Thái Tổ	1530-1541	Thượng hoàng thời Mạc Thái Tông và Mạc Hiến Tông.
Nhà Hậu Lê	Lê Thần Tông	1643-1649	Thượng hoàng thời Lê Chân Tông Duy Hưu, sau khi con mất sớm lại làm vua lần thứ hai. Việc này do chúa Trịnh sắp đặt.
Nhà Hậu Lê	Lê Hy Tông	1705-1716	Thượng hoàng thời Lê Dụ Tông.
Nhà Hậu Lê	Lê Dụ Tông	1729-1731	Thượng hoàng thời Hôn Đức Công Lê Duy Phường.
Nhà Hậu Lê	Lê Ý Tông	1740-1758	Thượng hoàng thời Lê Hiển Tông. Thượng hoàng trẻ nhất (22 tuổi).